Waarom Femke vastloopt in een systeem dat niet op haar is afgestemd

Al een tijdje begeleid ik Femke. Een slim meisje van 13, scherp van geest, gevoelig van aard en met een opvallend groot rechtvaardigheidsgevoel. Op papier doet ze het goed. Goede cijfers, weinig moeite met de leerstof. En toch… gaat het niet lekker.

Niet in de klas, niet met leeftijdsgenoten, niet met school.

Femke past niet. Of beter gezegd: het systeem past haar niet.

Om te begrijpen wat hier gebeurt, helpt het om te kijken door de bril van Spiral Dynamics.

De spiraal: verschillende brillen op dezelfde wereld

Spiral Dynamics beschrijft hoe mensen en systemen naar de wereld kijken vanuit verschillende waardesystemen. Zonder goed of fout. Zonder hoger of lager in morele zin. Maar wél met een toenemende complexiteit.

Heel kort door de bocht:

• Rood: ik, macht, impuls, winnen

• Blauw: regels, structuur, zo hoort het

• Oranje: presteren, doelen, succes, efficiëntie

• Groen: gelijkwaardigheid, verbinding, gevoel, samen

• (en daarboven nog meer lagen, maar die laten we hier even)

Het onderwijssysteem is grofweg gebouwd op blauw met een oranje sausje. Regels, methodes, toetsen, prestaties, gemiddelden, targets.

En daar wringt het.

Femke kijkt door een andere bril

Femke zit, zonder dat ze dat zelf zo zou noemen, meestal al in oranje en groen.

Ze stelt vragen als:

• Waarom moeten we dit zo doen?

• Is dit wel eerlijk?

• Maar wat vindt de ander hiervan?

• Waarom krijgt hij straf en ik niet, terwijl we hetzelfde deden?

Ze voelt haarfijn aan wanneer iets niet klopt. Ze prikt door schijnlogica heen. En ze kan zich enorm opwinden over onrecht.

In de klas levert dat problemen op.

Haar klasgenoten zitten grotendeels nog in blauw (regels volgen) of rood (impuls, status, wie is de baas). Dat botst. Femke wil nuance, uitleg, betekenis. De rest wil duidelijkheid of gewoon doorgaan.

Ze voelt zich vaak:

• “te veel”

• “anders”

• “lastig”

• of juist onzichtbaar

En dus trekt ze zich terug. Of ze gaat in de aanval. Met woorden, met vragen, met emoties.

School ziet gedrag, maar mist de context

School ziet een meisje dat in discussie gaat over regels. Dat daar heel emotioneel op kan reageren en een meisje dat "moeilijk" doet. Maar eigenlijk missen ze het feit dat Femke verder kijkt dan haar klasgenoten en dat ze zich probeert aan te passen aan een systeem dat haar begrenst. Ze gaat in haar hoofd veel sneller dan de structuur aankan. Haar hart is al in verbinding, terwijl de omgeving dat nog niet van haar vraagt.

En zo ontstaat er frictie. Geen onwil. Geen onkunde. Maar een mismatch in ontwikkelniveau tussen kind en systeem.

Ze heeft haar ouders heel hard nodig

Als ouder wil je vaak fixen. Uitleggen. Oplossen. Maar dit vraagt iets anders.

Femke heeft thuis erkenning nodig. Ze moet weten dat het niet aan haar ligt. Ze heeft behoefte aan ondertiteling van haar gevoel. Haar emoties mogen er zijn, die heeft ze niet te onderdrukken. Ze heeft handvatten nodig om te ontdekken hoe ze met de verschillen om kan gaan zonder dat ze zichzelf kwijtraakt. Want dat lijkt nu te gebeuren. Al dat aanpassen, maakt haar vuurtje kleiner. Ze kan het nog niet doseren. Terwijl ze mag leren om stevig te blijven staan in wie ze is. Dan komt ze helemaal in haar kracht.

Wat mag je verwachten van school?

De mentor hoeft Femke niet volledig in alles tegemoet te komen, maar wel serieus te nemen.

Ze heeft het nodig dat er naar haar geluisterd wordt, en dat haar gedrag in context bekeken wordt. Juist door het gesprek aan te gaan, voelt Femke dat ze er mag zijn en dat regels een doel hebben. Haar hoogbegaafdheid is meer dan snelle stofverwerking

En soms betekent dat ook: accepteren dat school niet alles kan bieden. Want op school worden alle leerlingen bediend en wordt gezocht naar de "middenweg". Dat mag Femke nog ontdekken. En dat is geen falen. Dat is realiteit.

En waar komt High Five in beeld?

In de begeleiding bij High Five werken we precies op dat snijvlak.

Niet door Femke te veranderen. Maar door haar te helpen begrijpen wat er gebeurt, in haarzelf én in de ander.

We werken ervaringsgericht:

• via beweging

• via spel

• via reflectie in het moment

Femke leert:

• haar eigen plek in de spiraal herkennen

• spanning reguleren wanneer het botst

• woorden geven aan wat ze voelt

• haar energie bij zich houden, in plaats van weg te geven aan strijd

Ze ontdekt dat ze niet “te ver” is. Maar dat ze soms vooruitloopt.

En dat vooruitlopen prachtig is, als je leert wachten zonder jezelf te verliezen.

Femke hoeft niet terug de spiraal af. Ze mag leren hoe ze bruggen bouwt. Tussen haar wereld en die van school. Tussen hoofd en hart. Tussen wie ze is en waar ze zich bevindt.

En precies daar… begint echte groei.